Wat is trauma?
Wat is trauma precies? Veel mensen denken bij trauma aan grote, ingrijpende gebeurtenissen. Een ongeluk. Misbruik. Oorlog. Maar trauma is veel breder dan dat. En veel stiller.
Trauma bevriest je in het verleden.
Wat is trauma precies?
Trauma ontstaat op het moment dat iets te groot is om te verwerken.
Trauma ontstaat op het moment dat iets te groot is om te verwerken. Je lichaam en geest doen dan het enige wat ze kunnen: de ervaring opbergen. Buiten je bewustzijn houden. Zodat je verder kan. Maar het verdwijnt niet.
Vivian Broughton, auteur van Stilstaan bij trauma, definieert trauma aan de hand van vier kernwoorden: overweldigend, hulpeloosheid, levensbedreiging en fragmentatie. Dat laatste woord verwijst naar wat er daarna gebeurt: de pijn wordt afgesplitst en opgeslagen in een apart deel van jezelf. Een deel dat bevroren blijft op de leeftijd waarop het trauma plaatsvond, en dat wacht op een kans om verwerkt te worden.
Trauma heeft niet direct te maken met ‘wat er is gebeurd’, maar ‘wat het met je heeft gedaan’. Twee mensen kunnen dezelfde ervaring meemaken en er heel anders op reageren.
Trauma met grote T en kleine t
Trauma met een grote T verwijst naar wat we klassiek als traumatisch beschouwen: een verkeersongeval, seksueel misbruik, geweld, een ingrijpende medische ingreep, het verlies van een dierbare.
Trauma met een kleine t is subtieler maar minstens even bepalend. Het gaat over herhaalde, vaak minder memorabele ervaringen die toch diepe sporen nalaten: een terugkerende afwijzende opmerking, structureel niet gezien worden, voortdurend moeten aanpassen. Op zichzelf lijkt elke ervaring klein. Maar opgeteld vormen ze een patroon dat je zelfbeeld en je reacties bepaalt.
Ook klein trauma kan een enorme impact hebben op je dagelijks leven.
Wanneer is iets wel trauma, en wanneer een lastige emotie?
Niet elke nare ervaring is trauma.
Een maand na een ingrijpende gebeurtenis zou de intensiteit in principe vanzelf moeten zakken.
Niet elke nare ervaring is trauma. Bij een lastige emotie verwerkt je brein de ervaring vrij vlot. De herinnering verschuift van je kortetermijngeheugen naar je langetermijngeheugen en krijgt een plekje. Je voelt de emotie nog wel als je eraan terugdenkt, maar de intensiteit zakt geleidelijk. Een vervelende opmerking, een mindere dag, een korte schrik: na een paar weken is de lading meestal grotendeels weg.
Bij trauma lukt die verwerking niet vanzelf. Een vuistregel: als een herinnering na een maand nog even intens aanvoelt als op het moment zelf, en als ze je dagelijks functioneren blijft beïnvloeden, is de kans groot dat er meer speelt dan een lastige emotie die vanzelf overgaat.
Volgens de officiële diagnostische criteria van de DSM-5 spreekt men van een acute stressreactie als klachten korter dan een maand aanhouden na een ingrijpende gebeurtenis. Houden ze langer aan én zijn er herbelevingen, vermijding en verhoogde prikkelbaarheid, dan kan er sprake zijn van een posttraumatische stressstoornis (PTSS).
Bij een posttraumatische stressstoornis zie je geen herinnering meer, maar een herbeleving: flashbacks, nachtmerries of het gevoel dat het verleden zich opnieuw afspeelt in het nu. Er is geen tijdsbesef meer en geen onderscheid tussen wat verleden en wat heden is. Het emotionele brein blijft overactief, alsof het nog steeds probeert iets op te lossen dat allang voorbij is.
Het verschil zit dus niet alleen in de gebeurtenis zelf, maar ook in hoe lang de impact aanhoudt en hoe diep ze ingrijpt op je dagelijks functioneren.
Wat je je niet herinnert, draag je toch mee
Het emotionele deel van de hersenen is al actief vanaf twaalf weken na de bevruchting.
Je hoeft je iets niet bewust te herinneren om er toch de impact van te dragen.
Het emotionele deel van de hersenen, het limbische systeem, is al actief vanaf twaalf weken na de bevruchting.
De neocortex, waarmee we begrijpen en analyseren, is bij de geboorte nog lang niet volgroeid en ontwikkelt zich door tot ver in de kindertijd. Herinneringen uit de vroegste levensfase worden daardoor niet opgeslagen in ons conceptuele geheugen, maar puur emotioneel.
We kunnen ons gebeurtenissen van voor de leeftijd van tweeënhalf jaar zelden bewust herinneren, maar dat betekent niet dat ze geen impact hebben. Het doet er wel degelijk toe.
In mijn praktijk merk ik dat we bij traumatherapie met IEMT (de Integral Eye Movement Technique) opvallend vaak uitkomen bij ervaringen rond de geboorte of de vroegste kindertijd. Je hoeft je die tijd niet bewust te herinneren om er toch de impact van te dragen. Je emotionele geheugen heeft het allemaal bijgehouden.
Dat is ook waarom ik werk met een methode die rechtstreeks ingrijpt op dat emotionele geheugen, zonder dat je alles hoeft te navertellen of mentaal te begrijpen.
Getuigenissen over de traumatherapie met IEMT – traumatherapie Sofie
★★★★★ De resultaten zijn blijvend.
“Ik ben dankbaar voor de IEMT methode en Sofie. Een zeer effectieve aanpak.“
Kristien De Wolf
Hello, ik ben Sofie Laureyssens
Ik ben Sofie, Advanced IEMT Practitioner. Sinds 2016 hielp ik meer dan 470 mensen bij het verwerken van emotionele pijn en trauma en het verbeteren van hun zelfbeeld.
Ik voel diep aan wat er speelt in een persoonlijke crisis, en wat nodig is om er weer uit te geraken.
Waarom de ene persoon trauma ontwikkelt en de andere niet
Het verschil zit niet in de ernst van de gebeurtenis, maar in hoe je ermee om gaat.
Mensen die vastlopen in trauma willen het liefst terug naar de situatie voor de gebeurtenis.
Waarom ontwikkelt de ene persoon trauma en de andere niet? Dit is een vraag die ik regelmatig krijg. Twee mensen maken hetzelfde ongeluk mee. De één verwerkt het en gaat verder. De ander blijft er jaren later nog in vast zitten. Hoe kan dat?
Andrew T. Austin, de ontwikkelaar van IEMT, onderzocht dit in vluchtelingenkampen in India waar hij maandenlang werkte met mensen met complexe trauma-ervaringen. Wat hij ontdekte was opvallend: het verschil zat niet in de ernst van de gebeurtenis, maar in hoe iemand ermee om gaat.
Mensen die trauma achter zich kunnen laten, accepteren wat er is gebeurd als een feit. Iets wat heeft plaatsgevonden en niet meer veranderd kan worden. Ze halen er lessen uit en gaan verder.
Mensen die vastlopen in trauma kunnen de ervaring niet loslaten. Ze leven in gedachten nog steeds in dat ene moment. Ze willen het liefst terug naar de situatie voor de gebeurtenis. Het brein maakt geen onderscheid meer tussen toen en nu. Het fragment speelt zich keer op keer af, als een poging om alsnog iets op te lossen wat niet op te lossen valt. Hun leven is als het ware opgehouden te bestaan op het moment van het trauma.
Wat bepaalt verder of iemand vastloopt of niet? Een combinatie van factoren: de persoon zelf, zijn eerdere ervaringen, zijn opvoeding en de beschermingsmechanismen die hij in de loop van zijn leven heeft ontwikkeld. Hoe eerder en hoe zwaarder het eerste trauma, hoe kwetsbaarder iemand is voor wat er later komt.
Bij trauma schakelt het emotionele brein over op overleven. Het blijft overactief, ook lang nadat het gevaar is geweken. Er gaat daardoor minder energie naar het denkende brein, het deel dat kan relativeren, afstand nemen en onderscheid maken tussen verleden en heden.
Dat verklaart veel. De overdreven schrikreacties op kleine prikkels. Het niet kunnen slapen. De concentratieproblemen. Het gevoel van leegte of vervreemding van jezelf. Het zijn geen zwakheden. Het zijn tekenen van een zenuwstelsel dat nog steeds probeert te overleven.
Trauma zit ook in het lichaam. Je houding, je ademhaling, de manier waarop je je schouders optrekt als iemand te dicht bij je komt. Het lichaam onthoudt wat het hoofd vergeet. En het reageert automatisch, ook als je er bewust niets van merkt.
Wat doet trauma met je brein en lichaam?
De drie delen: traumadeel, overlevingsdeel en gezond deel
Je overlevingsdeel heeft je tot hier gebracht. Maar hoeft niet de rest van je leven bepalen.
Het traumadeel is bevroren geraakt tijdens het trauma. Daar werken we op met IEMT.
Na een trauma splitst de psyche zich op in drie delen.
Het traumadeel bewaart de traumaherinnering, -ervaring en -gevoelens. Het is bevroren geraakt tijdens het trauma en blijft stilstaan op de leeftijd waarop het trauma plaatsvond. Het is voortdurend op zoek naar een gelegenheid om in het bewustzijn te komen, via flashbacks, nachtmerries of sterke emotionele reacties.
Het overlevingsdeel ontstaat om het trauma te vermijden en buiten het bewustzijn te houden. Het ontwikkelt steeds complexere strategieën om dat vol te houden. Herken je jezelf in één van deze kenmerken?
Vermijdt situaties die het trauma kunnen triggeren · Leidt af · Wil de omgeving en zichzelf controleren · Zoekt compensatie via drugs, alcohol, seks of werk · Kan geen goede relaties aangaan · Maakt geen heldere keuzes · Creëert illusies zoals “alles is in orde” of “mijn jeugd was volmaakt gelukkig” · Lijdt onder onverklaarbare schaamte en schuldgevoelens · Is vaak verward · Ontbeert inlevingsvermogen voor zichzelf en anderen
Het overlevingsdeel is zeker niet slecht. Want het heeft je geholpen te overleven. Maar na verloop van tijd wordt het middel dat je redde, de oorzaak van de beperkingen in je leven. Het verstoort je vermogen om gelukkig te zijn, goede relaties aan te gaan en helder te denken.
Het gezonde deel is wie je werkelijk bent. Het verlangt naar heelheid, zoekt naar waarheid en eerlijkheid, kan helder denken, maakt goede keuzes en gaat verbindingen aan. Het is zelfverantwoordelijk en van nature ethisch. Het gezonde deel is ook degene die hulp zoekt, bijvoorbeeld in de vorm van therapie.
Na het trauma heb je nog steeds toegang tot je gezonde deel als je je veilig voelt. Maar zodra je trauma getriggerd wordt, nemen de overlevingsstructuren het over.
Bij traumatherapie met IEMT focussen we op het traumadeel: de bevroren herinneringen die de leeftijd hebben van toen het trauma plaatsvond. Door de emotionele lading daarvan te verminderen met de oogbewegingen, heeft het overlevingsdeel geen reden meer om zo hard te werken. Het mag loslaten. En dan komt er ruimte voor je gezonde deel.
Zodra je trauma getriggerd wordt, neemt het overlevingsdeel het over.
Bronnen: Vivian Broughton, Stilstaan bij trauma (2012) · Anne ten Brinke, IEMT Practitioner opleiding, IEMT-training.nl
Herken jij dit?
Grijpen naar alcohol, eten of scrollen als het te veel wordt.
Misschien herken je je niet in het woord ’trauma’. Maar misschien herken je wel dit: het gevoel er nooit helemaal bij te horen. Altijd aanpassen om van te worden gehouden. Niet weten wat je zelf wil. Relaties die steeds hetzelfde patroon volgen. Een innerlijke criticus die nooit zwijgt. Grijpen naar alcohol, eten of scrollen als het te veel wordt. Uitvallen op iemand op een manier die je zelf ook niet begrijpt. ’s Nachts niet kunnen slapen terwijl je overdag uitgeput bent.
Dat zijn mogelijks sporen van wat er vroeg in je leven is gebeurd en wat nooit de kans heeft gekregen om verwerkt te worden.
Getuigenissen over de traumatherapie met IEMT – traumatherapie Sofie
★★★★★ Eindelijk na 52 jaar voel ik de welkome verlichting in mijn leven.
“Mijn hart voelt warm en dankbaar voor de begripvolle en deskundige begeleiding van Sofie.
Waar ik me niet helemaal bewust van was, is dat verschillende gebeurtenissen in mijn leven eigenlijk trauma’s waren. En deze los je niet zomaar op, zo blijkt. Verschillende jaren therapie brachten helaas niet waar ik op hoopte.
Vorig jaar hoorde ik over IEMT en kwam bij jou terecht. Voor het eerst voelde ik dat de KERN werd geraakt.”
Chris Meersman
Wat helpt bij traumaverwerking?
Praten alleen heelt niet. Verandering gebeurt daar waar de pijn opgeslagen zit.
Praten helpt om trauma te begrijpen. Maar begrijpen lost het gevoel niet op. Trauma zit in het emotionele geheugen, niet in je hoofd.
Daarom werk ik met IEMT: een methode die direct ingrijpt op dat emotionele geheugen, zonder dat je alles hoeft te navertellen of te herbeleven. We gaan naar de eerste keer dat een bepaald gevoel er was, ook als je je dat bewust niet herinnert.
De lading vermindert, zodat het overlevingsdeel eindelijk los kan laten en je gezonde deel de ruimte krijgt.
Nog vragen? Of wil je graag eerst even kennismaken?
Veelgestelde vragen over trauma
Wat is trauma?
Trauma is niet zozeer wat er is gebeurd, maar wat het met je heeft gedaan.
Een ervaring wordt traumatisch wanneer ze totaal overweldigend is, wanneer je je compleet hulpeloos voelt en wanneer je vreest de situatie niet te overleven. Op dat moment splitst de psyche de ervaring af als laatste overlevingspoging.
Het gevolg is dat de herinnering bevroren blijft in de tijd en zich blijft herhalen alsof het nu is.
Wat is het verschil tussen groot trauma en klein trauma?
Trauma met een grote T verwijst naar ingrijpende, eenmalige gebeurtenissen zoals een ongeluk, misbruik of geweld.
Trauma met een kleine t gaat over herhaalde ervaringen die je gevoel over jezelf hebben gevormd: niet gezien worden, moeten aanpassen om van te worden gehouden, niet welkom zijn zoals je bent.
Klein trauma is subtieler maar kan minstens even bepalend zijn voor hoe je je voelt en hoe je je gedraagt.
Hoe weet ik of ik trauma heb?
Trauma herken je niet altijd aan grote flashbacks of nachtmerries. Het kan zich ook uiten als een aanhoudend gevoel er niet bij te horen, moeite met grenzen stellen, relaties die steeds hetzelfde patroon volgen, onverklaarbare schaamte of schuldgevoelens, grijpen naar alcohol of andere afleiding als het te veel wordt, of uitvallen op een manier die je zelf ook niet begrijpt.
Als je je in deze signalen herkent, is de kans groot dat er onverwerkte ervaringen meespelen.
Wat zijn veelvoorkomende symptomen van trauma?
Veelvoorkomende symptomen van trauma zijn overdreven schrikreacties op kleine prikkels, slaapproblemen, concentratieproblemen, een gevoel van leegte of vervreemding van jezelf, moeite met het aangaan van goede relaties, chronische schaamte of schuldgevoelens, en het gevoel dat je leven op een bepaald moment is stilgezet.
Ook lichamelijke klachten zonder duidelijke medische oorzaak kunnen met trauma samenhangen.
Kan trauma verwerkt worden?
Ja. Trauma kan verwerkt worden, ook als het lang geleden is, ook als je je de oorsprong niet bewust herinnert. Wat helpt is een methode die direct ingrijpt op het emotionele geheugen, niet alleen op het verhaal.
Ik werk daarvoor met IEMT, een techniek die de emotionele lading van herinneringen vermindert zonder dat je alles hoeft te navertellen. Lees meer over traumatherapie met IEMT.
Wat is het verschil tussen trauma en veel stress?
Stress is een tijdelijke toestand van verhoogde spanning waarbij je lichaam mobiliseert om te reageren.
Als die spanning te hoog wordt en te lang aanhoudt, kan het zenuwstelsel omslaan naar een staat van bevriezing en fragmentatie. Op dat punt is er geen sprake meer van stress maar van trauma.
Het verschil zit in het al dan niet kunnen loslaten: stress verwerk je, trauma blijft hangen.